Endeksli ödeme planları: altın, döviz, TÜFE
İki kişi arasındaki borcu altına, USD/EUR'ya ya da TÜFE'ye endeksleyerek takip edin. Taksitler her ayın değerinden yeniden hesaplanır; her değişiklik defterde.
Güncelleme: 6 Ekim Salı
Bir yıllığına borç verdiğiniz para, geri döndüğünde aynı şeyleri almaya yetmez. Ocak’ta 140.000 ₺ verirsiniz; ertesi Ocak’ta o para gözle görülür biçimde daha az şey alır. Sabit bir geri ödeme planı bu kaybı sessizce borç verenin üstüne bırakır, yemek masasında konuyu açan kişi olmayı da kimse istemez.
Endeksli plan bu soruyu sonda değil başta çözer: borç, değerini koruyan bir şeyle yazılır ve her taksit güncel değerden hesaplanır.
Üç endeks
Altına endeksli
Borç ilk gün gram altına çevrilir. Gramı 5.600 ₺ iken verilen 140.000 ₺, 25 gramdır; on taksitte her biri 2,5 gram. Her taksitte, 2,5 gram altın o ay kaç lira ediyorsa o ödenir.
| Taksit | Gram | O ayki gram fiyatı | Ödenecek |
|---|---|---|---|
| 1 Şub | 2,5 gr | 6.100,00 ₺ | 15.250,00 ₺ |
| 1 Mar | 2,5 gr | 6.420,00 ₺ | 16.050,00 ₺ |
| 1 Eyl | 2,5 gr | 6.880,00 ₺ | 17.200,00 ₺ |
Taksit, borç yazıldığı gün 14.000 ₺ ediyordu. Gramlar hiç değişmedi.
Dövize endeksli
Borç başlangıç kurundan dolara ya da euroya bağlanır. Taksitler dolar olarak sabittir, güncel kurdan Türk lirası olarak ödenir. Planda iki rakamı yan yana görürsünüz: hiç değişmeyen dolar tutarı ve her yeni kurla değişen lira karşılığı.
Aynı 140.000 ₺, 38,89 kurundan 3.600 dolar; taksit başına 360 dolar.
| Taksit | Baz | Kur | Ödenecek |
|---|---|---|---|
| 1 Şub | 360,00 $ | 44,85 | 16.146,00 ₺ |
| 1 Mar | 360,00 $ | 46,90 | 16.884,00 ₺ |
| 1 Eyl | 360,00 $ | 48,28 | 17.380,80 ₺ |
Enflasyona endeksli
Borç tüketici fiyat endeksini izler. Her taksit, ilk tutarın plan başladığından bu yana endeksteki artış kadar artırılmış halidir. Kimsenin “adil oran neydi” diye tartışması gerekmez.
| Taksit | İlk tutar | Endeks değişimi | Ödenecek |
|---|---|---|---|
| 1 Şub | 14.000,00 ₺ | +%2,4 | 14.336,00 ₺ |
| 1 Mar | 14.000,00 ₺ | +%4,9 | 14.686,00 ₺ |
| 1 Eyl | 14.000,00 ₺ | +%20,9 | 16.926,00 ₺ |
Bu tablodaki endeks yılda %30’un üzerinde artıyor. Enflasyonun düşük olduğu bir para biriminde rakamlar çok daha az oynar; endekslemenin asıl işe yaradığı yer yüksek enflasyon.
Yeniden hesaplama nasıl çalışır
Her planın bir ödeme takvimi vardır. Takvimde taksit tarihleri ve her taksidin baz tutarı durur: gram, dolar ya da ilk lira tutarı.
Her ay plana o ayın değeri girilir: gram fiyatı, kur ya da endeks. Plan borcu baz tutardan hesaplar; ödeme, plandaki en son değerle yapılır. Altın ve kur için günün değeri tek dokunuşla gelir; lira planında TÜFE de öyle.
Hiçbir değer iz bırakmadan değişmez. Her yeniden hesaplama, kullanılan her değer ve her ödeme plan defterinde bir satırdır; iki taraf da aynı defteri görür.
Kısmi ve erken ödemeler ayrı kaydedilir; ödeme yapılmayan ay bir sonrakine devreder. Defter yalnızca kalan lirayı değil, kalan gram ya da dolar tutarını da tutar.
Değerler nereden geliyor
Altın ve kur tek dokunuşla gelir; lirada TÜFE de öyle. Lira planında hangi kurda anlaştığınızı planı kurarken seçersiniz: TCMB döviz satış, TCMB döviz alış ya da ECB referans kuru. Diğer para birimlerinde kur ECB’nin referans kurudur. Altın, birkaç merkez bankasının verisinden harmanlanmış ons fiyatından hesaplanır; lirada TCMB döviz satış kuruyla çevrilir. ECB’nin yayımlamadığı para birimlerinde de harmanlanmış değer gelir. Harmanlanmış değerin yanında öyle yazar. Her oranın kaynağı ve tarihi görünür. Bir bankanın kurunda ya da kuyumcunun gram fiyatında anlaştıysanız değeri her ay elle girin. Lirada TÜFE, TÜİK’in 2025=100 bazlı genel endeksidir ve her ay bir önceki ayın endeksini alır. Diğer para birimlerinde TÜFE’yi o ülkenin istatistik kurumundan alıp siz girersiniz. Yanlış girilen değer düzeltilebilir; her düzeltme ikinizin de gördüğü kayda geçer.
Diğer üç tip
Aynı adımlarla faizsiz taksit, sabit faizli ve değişken faizli planlar da oluşturabilirsiniz; toplamda altı hesaplama tipi var. Gerçekte neyde anlaştıysanız onu seçin.
Plan oluşturun
Bir plan için iki kişi ve bir ödeme takvimi yeter, kurmak bir dakika sürer. Bir grup bakiyesinden başlayacaksanız, bakiye satırındaki Plan oluştur’a dokunun; tutar hazır gelir.